Ekonomi

2020 : Bankalar olağandışı olan bu yılı unutamaz

Erol TAŞDELEN, Bankacılık Kesimi açısından kabus üzere geçen 2020 yılını ve 2021 yılına taşınan meselelerin kaynağı ile Olağanlaşma sürecinin muvaffakiyet bahtı için dikkat edilmesi gereken bahisleri ele aldı.

2020 yılının son çeyreğinde Piyasalarda bilhassa de Bankacılık dalında “NORMALLEŞME” sözü sık kullanan oldu da kimse OLAĞANDIŞI olan neydi ki diye sorma gereği duymadı. O vakit Bankacılık açısında 2020 yılında OLAĞANDIŞI olan neydi, Olağanlaşma ne manaya geliyor bir bakalım.

2020 Bankacılık Kesimi olağan olmayan uygulamaların başlamasına hiçbir bankacının itiraz edeceğini düşünmüyorum. Olağandışı olması yaşanılan olağan üstü ortam yanında Banka ve Para Piyasasında Kamu otoritesinin yeni uygulamalardan da kaynaklandı. Bölümde 2020’yi olağandışı uygulamaları sıralayalım.

  1. Kamu otoritesi uzun yıllardır art planda kalırken 2020’de daha fazla ön plana çıktı.

Resmi Gazetenin 10 Şubat 2020’de 31035 sayılında yayınlanan Bankacılık Bölümünü direkt etkileyen BDDK Yönetmelik değişikliği ve TCMB Bildiri ile birlikte Fiyat ve Komitelerden Kredi masraflarına kadar bir ekip düzenlemeler geldi. Bankaların aldığı  2400 adet olan Fiyat ve Komite masrafları 51 adet ile sınırlandı. Fiyat ve Komitelere sınırlamalar getirilerek üst hudutlar kondu.  Sık sık benim de yazdığım kıymetli bir mevzu hakkında birinci sefer önemli bir düzenlemeler yapılarak şikayetlerin de önü alınmış oldu. Artık bankaya giren müşteri hangi hizmet için hangi masrafı ödeyeceği netleşti. Bu durum; Vatandaştan, Esnaftan, Sanayiciden bankaların aldığı keyfi Fiyat ve Komitenin da önünü almış oldu. Artık, bankalar için de lokantaya girdiğinde ne ödeyeceğini bilmeden yemek yeme dönemi kapanmış oldu.

Yeni düzenlemede bankaların önemli fiyat ve kurul kaybı yaşayacağı varsayım edilmekle birlikte 2. Çeyreğe somut olarak yansıdığı ve yılın birinci yarısında 4 milyar TL fiyat ve kurullarda kayıp  görüldü. 2019 yılındaki 106 milyar TL Fiyat ve Komite gelirini yakalamaları çok güç. 2020 yıl sonu bilgileri yayınlandığında kaybın büyüklüğü de ortaya çıkacak. Olağanlaşma sürecinde bankaların baskısına karşın bu alanda Kamu otoritesi şimdi geri adım atmadı.

  1. Kredi Takip müddetleri 90 günden 180 güne çıktı, kredi yapılandırmalar teşvik edildi

Bankalar üç ay boyunca taksit ya da kredi ödeme fiyatını ödemeyen Tüketici, Esnaf ve Endüstrisi kredilerini yasal olarak takibe atıyorlardı. Fiili durumda Esnaf ve Endüstrici kredilerini yapılandıran bankalar genelde Vatandaşın kredilerini takibe atıyorlardı. Covid-19 önlemleri kapsamında Kredi Takip müddetlerinin uzaması bankalara önemli bir yük oluşturduğu üzere bu müddetin bitmesi ile takip rasyolarının da arttığını göreceğiz. BDDK bilgilerine nazaran 2020 Kasım ayında Takip Oranı % 3,97’ye kadar geriledi lakin bu oranı bölümde bulunan hiç kimse gerçekçi bulmuyor. Çünkü, Takibe atılan Krediler 2020 yılı boyunca 150 milyar TL seviyesinde tutulurken, TBB – Türkiye Bankalar Birliği 2019 Ekim – 2020 Ekim ortası 19,8 milyar TL Kredinin yapılandırdığını açıkladı.

Hazine ve Maliye Bakanı 2021 Bütçe görüşmelerinde Bankaların problemli kredilerinin 533 milyar TL olduğunu açıkladı. Kısaca, Takibe atılan 150 milyar dışında daima yapılandırılarak yüzdürülen 383 milyar TL Tahsilat kabiliyeti düşük kredi var demektir. Toplam Bankalardaki Nakit Kredi 3,6 trilyon TL olduğu düşünüldüğünde tablo daha vahim oluyor; Banka kredilerinin % 14,50’si Sıkıntılı kredi demektir. Takibe atılan kredilerde Kamu Bankalarının Aralık ayında % 2,6 olarak açıklıyor. Yabancı Sermayeli bankalar % 5,8; Yerli Sermayeliler % 5,3 olduğu düşünüldüğünde Kamu bankalarının rasyolarının inandırıcılığı uygunca azalıyor. Kimi kesimlerde batık kredi oranı denetimden çıktı. Örneğin İnşaat dalında bir orta % 11’lere kadar çıktı  neyse ki 2020 yazında ziyanına verilen konut kredileri ile % 9 seviyeye indirilebildi.

  1. 2019 Ekim ayında Kararname ile kurulan ve 2020’de yapılanmasını tamamlayan SEDDK – Sigortacılık, Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu kuruldu.

Yıllardır bankaların şikayet konusu olan keyfi sigorta şikayetleri BDDK tarafından banka eseri olmadığı, Sigortaya Hazine’nin baktığı; nedeni ile şikayetler ortada kalıyordu. Bizim de sık sık gündeme getirdiğimiz bu cins şikayetler için artık bir muhatap oluşturuldu. Bu sayede Bankaların keyfi ( Kredi Limit Sigortası, Kredi Sigortası, Emekliye İşsizlik Sigortası, aracı olmayana süreksiz plaka uydurup taşıt sigortası üzere ) uygulamaları da denetim altına alınacak. SEDDK’nın öncelikli olarak gurbetçi hesaplarından müşteri imzaları taklit edilerek yapılan yüklü ölçüde BES sigortaların gerçekçi olup olmadığı ile işe başlar ise uygun olur. Bilhassa kredi kullanan çiftçilere yapılan sigortaların haddi hesabı yok.

  1. Faal Rasyosu ( AR ) uygulaması başladı

2019 yılında Bankalar kredilerde sert frene basarak durma noktasına geldi. Çünkü, USD bazında 2019 yılında bilhassa Yerli ve Yabancı sermayeli bankalar küçülme trendine girdi açığı Kamu Bankaları kapamaya çalışsa da Piyasaya kredilerde durma noktasına geldi.  2019 yılında  Bankalar 46,6 milyar USD Mevduat artışına karşılık; Kredilerde yalnızca 6,6 milyar USD küçüldüğü ortaya çıkması şikayetlerin yersiz olmadığını ortaya çıkardığı üzere; Kamu otoritesini de önemli rahatsız etti. Bankalar 2020 birinci iki ayında Piyasaya süratli başlamasına karşın bilhassa 2020 Mart ayında Covid-19 sürecinin başlaması ile birlikte kredilerde tekrar sert bir fren yaptı. Birinci şokun atlatılması ile birlikte TCMB başka Merkez Bankaları üzere “Genişleyici Para Politikası” uygulamasına geçmesi ile birlikte Hazine’nin de dayanağı ile Kamu Bankaları aracılığı ile süratli bir kredi genişleme stratejisine geçti.

Özel ve Yabancı bankaların bu kredi büyüme sürecine uzak durunca Kamu Otoritesi de Etkin Rasyo (AR) formülü ile karşı atak yaptı ve bu rasyonun altında kalan bankalara ceza uygulaması getirdi. Gönülsüz de olsa Yabancı ve Yerli Bankalar bu rasyoyu tutturmak için Piyasaya dönerek bilhassa TL Kredi verme süreci yaşandı. Bu süreçte kredi faiz oranları da süratle düştüğü görüldü. Kamu otoritesi bu ortamda  Karşılık Oranları ile de oynayarak bankların Piyasada tekrar sıkıntı ile de olsa faal oyuncu olmaya teşvik etti. 2020 ile birlikte Faal Rasyo (AR) da tarih oldu. Bankalar yeni Olağanda Kredi verme iştahlarının artacağını düşünenler yılın birinci çeyreğinde yanıldıklarını görecek. Bankaların bol para dağıtmaları sona ereceği üzere kredilerde küçüleceğini varsayım temek sıkıntı değil. Beğenilen kredi faiz oranları %20-25 bandında yıla başlarken bu orandan kredi kullanan kaç firma krediyi geri ödeyebilir? Üstelik enflasyonist sürece girmişken ve Covid-19 sürecinin şimdi denetim altına alınmamışken.

5- Swap süreçlere sınırlamalar geldi

BDDK tarafından Şubat, Nisan ve Ağustos aylarında sık sık SWAP süreçler ile ilgili düzenlemeler uygulamaya kondu. Genelde spekülatif süreçler ve piyasa bozucu süreçler ile ilgili kısıtlamaya yönelik teşebbüsleri birtakım bankaları rahatsız etmesine karşın kamu otoritesi geri adım atmadan kararlılık ile kararının gerisinde durması bu alandaki süreçleri daralttığı üzere emsal iletiler İngiltere merkezli finans kuruluşlarına da verildi. Hazine süreçlerinde mahzurlar ile karşılaşan bankalar gönülsüz de olsa piyasaya dönmek zorunda kaldı. Sonuç mu; TCMB ve Kamu Bankalarının piyasaya döviz pompalayarak ellerindeki stokları bitirmeleri, kuru bastıracağım diye yabancıların düşük kurdan kaçmalarını sağlayan bir süreç izledik. Bunu gören Halkta elinde avucunda ne varsa olmayan da bankalardan kredi kullanarak 23 milyar USD’lık Altın aldı; 2019 sonunda vatandaşların mevduatındaki 139 milyar USD olan döviz fiyatı da 28,2 milyar USD artarak 137,2 milyar USD düzeyine geldi. Bunlar bankalardaki meblağlar yastık altına alınan yahut kasalara kaldırılan altın ve dövizler bu sayılara dahil değil.  Vatandaşım Dolarizasyon oranı tarihi rekor kırarak % 60’ları geçti.

6- Konut Kredi Faiz olanları % 0,64 oldu

İnşaat dalındaki sıkışıklığa ve batık kredi oranının % 11‘lere çıkmasına tahlil bastırılan faiz oranları ile birlikte uzun vadeli konut kredi faiz oranlarının da düşürülerek ziyanına da olsa konut kredi faiz oranlarının aylık % 0,64 seviyeye çekilmesi oldu. Uzun müddetli stratejiler kısa periyodik ziyanına taktiklere yenik düştü. Kamu bankaları Konuk kredi faiz oranlarını aylık % 0,64’e indirince yerli ve yabancı sermayeli bankalar da bu süreçten hisse almaya çalıştı. Konut Piyasasına yaratılan ruhsal ortamda gelen önemli bir hareketlilik geldi ve birinci altı ayda Konut Kredilerinin ivmesi ile tepeye ulaştığı Haziran ayında 190 bin konut satıldı. 2020 birinci altı ayda ise 624 bin konut satıldığı görüldü. Ortada satışlar düzgün idi ama ufak bir sorun vardı. Vatandaş 2. El konutu tercih ediyordu. Beğenilen bunda fırsatçı müteahhitlerin süratli bir biçimde stok konut fiyatlarının da artırmasının tesiri vardı lakin 2020 Haziran ayı sonunda görüldü ki satılan 624 bin konutun yalnızca 197 bini sıfır konuttu.

Kampanya olmayan 2019 yılının birinci yarısında 206 bin sıfır konut satılırken; 2020 birinci yarısındaki faiz dopingine karşın 197 bin konut satışı geçmiş yılların birinci yarı ortalamasının altında kaldığı görülünce 2. El konut faiz oranları artırıldı ancak geç kalınmış konutu alan almıştı. Daha sonra da zati bankaların konut kredilerine ayırdığı kaynak tükendi ve bir konut macerası da böylelikle son buldu. 2021 yılında maliyetlerden ötürü ucuz konutları da ucuz konut kredisini de unutun.

  1. Banka ve Sigorta şirketlerine milyonlarca liralık Cezalar

2020 Ocak ayında QNBFinansbank Rekabet Kurulu’ndan 7.8 milyon TL’lık ceza yedi. Uzlaşma ile 5.8 milyon TL cezada el sıkıştılar. Temmuz ayı bankalara cezalar yaz yağmuru üzere geldi. AKBANK Korona Virüs kapsamında alınan önlemlere ters süreçler yapması nedeni ile BDDK tarafından 155,5 milyon TL para cezası yedi. Temmuz ayında BDDK tarafından  müşterilerden gelen şikayetler nedeni ile 7 bankaya toplam  204,6 milyon TL ceza verdi. Yeniden Temmuz sonunda BDDK tarafından 2 bankaya Etkin Rasyosu (AR) tutmadığı münasebeti ile HSBC’ye 180 milyon TL; Albaraka Türk’e 20,6 milyon TL ceza verildi. Cezalar Bankalar ile hudutlu kalmadı.

2020 Ocak ayında Hazine ve Maliye Bakanlığı Sigortacılık Genel Müdürlüğü Sigortacılık Kanununa karşıtlık nedeni ile bir Bankaya 15 gün sigorta aracılık faaliyetini durdurup, 94 milyon TL ceza verdi. Diğer bir bankaya sigortacılık faaliyetlerindeki uygunsuz süreçler nedeni ile 187,1 milyon TL ceza uygulandı. Bu cezalardan öteki 2020 yılında 5 sigorta şirketine 2020 yılı içince çeşitli cezalar verildi. Neyse Olağanlaşma süreci ile birlikte bankalar da derin bir nefes aldı.

  1. Rekabet Şurası Baskını

2020 Ocak ayında Rekabet Kurumu Denetçileri yaklaşık 20 Banka Genel Müdürlüklerinde Üst Yöneticilere ilişkin bilgisayarlar verilerin yedeklerini aldı. Ne aradıklarını varsayım etmek güç değil. Piyasa bozucu yazışmalar; bankalar ortası üst yönetici transferlerinde veri hırsızlığı olup olmadığı ve mail hareketleri hiç kuşkusuz. İş Etik kuralları çerçevesinde çalışması gereken kurumların başında Bankalar geliyor. Emsal bir çalışmayı daha evvel 12 bankaya yapmış ve milyonlarca lira cezalar kesmişti. Bu sefer işin para cezası ile sonlu kalmayıp “basiretsiz tüccar” sıfatı ile üst idareye yaptırımlar gelir ise şaşırmam. Rekabet Heyeti 19 aylık inceleme sonunda 2017’de 13 banka hakkında misal cürümler ile inceleme yapmış, 8 bankaya önemli para cezaları kesmişti.

2017 cezasındaki karar hala Rekabet Konseyinin sitesinde mevcut olup banka GMY’lerin “akşam buluşup bir kahve içelim, şu faizleri konuşalım” biçiminde Rekabet Bozucu diyalogları raporda yer almıştı. 2020’de bankalar bu cins muhabbetlere girdiğini sanmıyorum lakin elinde banka verileri olan kimi kritik işçinin karşılıklı transfer eden bankaların başları baya ağrıyacak üzere, yakında kokusu çıkar.

  1. TCMB ve Kamu Bankaları Türev Piyasalarında daha fazla yer aldı.

Piyasaları denetim altında  tutmaya kararlı olan Kamu otoritesi TCMB ve Kamu Bankaları aracılığı ile Piyasa Süreçlerinde daha fazla rol oynamaya başladığı görüldü. Alışılmışın dışındaki bu durum bankaların da Kamu otoritesine karşı aksi konum alma ihtimaline karşı geri adım atmalarına neden oldu ve Türev ve Piyasa süreçlerinde işlem hacmini ister istemez daralmasına neden oldu.

2021 : Olağanlaşma Süreci Nasıl gidiyor

2020 yılının daha 3. Çeyreği bitmeden tüm bu yaşananları alt alta konduğunda bile 2020’nin öteki yıllardan farklı bir yıl olma, dalda olağandışı bir durum olma özelliği taşıyordu. “Genişleme Para Politikasının” sonlanması ile birlikte 2020 son çeyreğinde problemlerin üstüne gidilerek gerçekler ile yüzleşme periyodu geçirildi. Hazine ve Maliye Bakanı ile  TCMB Liderinin değişmesi bu sürecin başlangıcı oldu. TÜİK Sayılarının daha gerçekçi açıklanmaya başlaması ile birlikte enflasyon üzere rasyonlar kabullenilmiş oldu. TCMB Gösterge faizi % 15‘e sonra da %17‘ye çıkararak piyasaya nazaran gerçekçi siyaset izleyeceği sinyalini somutlaştırdı. Faal Rasyo ( AR ) oranını evvel düşürdü 2020 yıl sonunda da resmen kaldırılacağını açıkladı. SWAP süreçlerindeki sınırlamalarda gevşeme yaşandı. Piyasaya kısmen verilen İnanç ve Swap süreçlerini tesiri ile döviz kurlarında düşme yaşandı fakat vatandaş hala ikna olmuş değil ki dövizini bozmadığı üzere alma tarafında irade göstermeye başladı.

Vatandaşa 2021 yılında bu Güven’i vermeden TL’ye dönmesini beklemeyin. Bu durum 2021’e sorun olarak kendini taşıdı. Vatandaşın bankalara borcu; 2019 sonunda 580 milyar TL iken % 40 artarak 2020 Aralık sonunda 816 milyar TL seviyesine çıktı. Pandemi sürecinde vatandaşın borcu katlanmıştı kısaca. Üstelik; 816 milyar TL’lık borcun, 384,9 milyar TL’lık kısmı Gereksinim Kredisi, 141 milyar TL’lık kısmı Kredi Kart borcu. 2021’de bu borcun nasıl döneceği ise farklı bir sorun olarak karşımızda duruyor. Kısaca Firmalar üzere Vatandaş da 2020 yılını borcu borç ile kapamış durumda. 2021 yılında ucuz kredi de yok; kredinin kendisi de yok.

Bankaların 2021’de en değerli konusu Risk İdaresi olacağı şimdiden muhakkak oldu. 2000 ve 2008’deki üzere riskli gördükleri firmalardan birinci biz çıkalım salgını başlar ise piyasalarda domino tesiri yaparak kendi sonlarını hazırlarlar. Bu süreci nasıl yöneteceklerini daima birlikte göreceğiz.

Piyasalara “Güven” vermeden çözülemeyeceği de biliniyor. Önümüzdeki periyotta sakinlik, enflasyon, işsizlik, dolarizasyon, TCMB eksi rezervi, cari açık, bütçe açığı üzere ana problemlerini Covid-19 tehdidi altında çözmemiz gereken problemlerin başında geliyor ki bu bankalar için de ileriye yönelik ana stratejilerini oluşmasında belirleyici ana ögeler olacaktır. Hangi bankanın bu süreci daha düzgün yöneteceği ise Üst İdarenin tecrübe ve stratejisine bağlı olacaktır.

2021’in en kıymetli konusu hiç kuşkusuz; döviz satarak düşüremediğimiz kurları faiz artırarak aşikâr bir istikrarda tutturabilecek miyiz? Dünyadaki önemli para bolluğundan hisse alabilecek şartları sağlayabilecek miyiz? İktisat stratejisi kadar Siyasi, Askeri, Jeopolitik, Ekolojik Stratejiyi de yakından takip etmek gerekiyor.

Erol TAŞDELEN – Ekonomist, Siyaset Bilimci

Banka Vitrini sitesini ziyaret edin

Erol Taşdelen: Bankalar 11 ayda 2776 işçi azalttı

Kerim Rota Yazdı: ‘Maslak Şubemize bekleriz’

Deniz Yatırım’dan BDDK Kasım bilgileri değerlendirmesi

Güldem Atabay: 2021 Başlarken iktisada dair yeni umutlar

atilla yeşilada

Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir Cevap Yazın

Başa dön tuşu
%d blogcu bunu beğendi: