Haber

Çok Konuşulan Unutulma Hakkı Konusunda Hukukumuz Ne Diyor?

Tarif olarak ‘Unutulma Hakkı’ kişinin fotoğraflarının, dokümanların ve öteki bilgilerinin internet kayıtlarından silinmesini isteme hakkıdır. Birinci olarak 2012 yılında Avrupa Adalet Divanının verdiği kararla gündeme gelen bu hak hasebiyle şahsa bilgilerinin, fotoğraflarının ve dokümanlarının internet arama motorlarından silinmesi hakkı tanımıştır. Pekala, bu hakkın tüzel yansıması ve ülkemizdeki durum nedir?

Prof Hukuk Ofisi Avukatlarından Avukat Emre Avşar ile bu mevzuyu kapsamlı olarak ele aldık. Av. Emre Avşar’ın bu husustaki açıklamaları şu biçimde:

Ülkemizde Unutulma Hakkıyla ilgili rastgele bir yasal düzenleme bulunmamaktadır. Lakin Avrupa Adalet Divanı’nın verdiği karar doğrultusunda açılan misal nitelikli davalarda Yargıtay ve Anayasa Mahkemesinin kararları emsal teşkil edecektir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun (HGK) E. 2014/56, K. 2015/1679 sayılı kararının münasebetinde unutulma hakkına ait …unutulma hakkı ve bununla bağlı olan gerektiği ölçüde ve en kısa müddetliğine şahsî dataların depolanması yahut tutulması mevzuları, aslında ferdî bilgilerin korunması hakkının çatısını oluşturmaktadır. Her iki hakkın temelinde bireyin ferdî bilgileri üzerinde serbestçe tasarruf edebilmesini, geçmişin pürüzüne takılmaksızın geleceğe yönelik plan yapabilmesini, şahsî dataların kişi aleyhine kullanılmasının engellenmesini sağlamak yatmaktadır. Unutulma hakkı ile geçmişinde kendi iradesi ile yahut üçüncü kişinin neden olduğu bir olay nedeni ile kişinin geleceğinin olumsuz bir formda etkilenmesinin engellenmesi sağlanmaktadır. Bireyin geçmişinde yaşadığı olumsuz tesirlerden kurtularak geleceğini şekillendirebilmesi bireyin faydasına olduğu üzere toplumun kalitesinin gelişmişlik düzeyinin yükselmesine tesiri de tartışılmazdır.” denilerek unutulma hakkının hukukumuzdaki yeri açıkça lisana getirilmiştir. HGK’nın ve bizim de katıldığımız görüşe nazaran ilgili hak Anayasa’nın 20. Unsuru Ek Fıkrada yer alanHerkes, kendisiyle ilgili ferdî bilgilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili ferdî datalar hakkında bilgilendirilme, bu datalara erişme, bunların düzeltilmesini yahut silinmesini talep etme ve hedefleri doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Ferdî datalar, lakin kanunda öngörülen hallerde yahut kişinin açık isteğiyle işlenebilir. Şahsî dataların korunmasına ait temel ve metotlar kanunla düzenlenir. Beyanının yansıması olarak ele alınmıştır. Yine Anayasa’nın 17. Hususunun birinci cümlesi olan Kişinin Onur ve Prestijinin Korunmasına yönelik; “Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını müdafaa ve geliştirme hakkına sahiptir.” Beyanı verilen kararın da özünü oluşturmaktadır.

Tıpkı şekilde Türk Uygar Kanunu’nun 24. Hususunda yer alanKişilik hakkı zedelenen kimsenin isteği, daha üstün nitelikte özel yahut kamusal fayda ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her hücum hukuka alışılmamıştır.”  Beyanına atıf yapılarak bu hakkın aslında iç hukukta etkilediği haklar da açığa kavuşturulmuştur.

Anayasa Mahkemesi’nin 2013/5653 nolu kararında da unutulma hakkı çerçevesinde üstte bahsettiğimiz olguların karara bağlandığı görülmektedir.

Nihayetinde, şahsa manevi hayatını devam ettirme ve geleceğini kurabilme özgürlüğünün tanınması açısından unutulma hakkının kişi tarafından istenilebilmesi ön görülmektedir. İnternette, kendi isteğiyle ya da öteki etmenlerle gerçekleştirilen hareketlerin sorumluluğuna ait “güncel olmayan” içeriklerin hala yer alıyor olması ve bu içeriklere herkes tarafından çarçabuk ulaşılabiliyor olması, kişinin geleceğini kurma yahut yeni bir sayfa açma imkânının da önüne geçmektedir.

Av. Emre Avşar’a nazaran;

İçeriklerin silinmesini isteme hakkının, Avrupa İnsan Hakları Kontratı (AİHS) ve Anayasa kapsamında teminat altına alınan Basın Özgürlüğünü ihlal edip etmediği durumunu da düşünmek gerekmektedir. Hakikaten kişinin silinmesini istediği içerikleri genelde dijital haberler oluşturmaktadır. Lakin bu kapsamda Basın Özgürlüğü her türlü yazılı basın araçları için bir kıstas ortaya koymuyor. Yani, gazete, mecmua ve her türlü basılı yayın araçları içerisinde bir haberin ulaşabildiği kişi sayısı da kısıtlı durumda. Tıpkı formda aktüel olmayan bir habere ulaşılması da bir o kadar sıkıntı.

Lakin birebir şeyi dijital kayıtlar için söylememiz mümkün değil. Dijital kayıtlar yazılı basının tam aykırısı formda, daha geniş kitlelere ulaşabilen ve yeniliğini yitirse dahi herkesin neredeyse efor sarf etmeden ulaşabileceği pozisyonda. Tıpkı biçimde dijital kayıtların neredeyse yok olmasının imkânsıza yakın olan muhteviyatı gereği, üzerinden aşikâr bir vakit geçmiş dijital içerik sebebiyle kişinin ‘manevi hayatını sürdürme’ hakkından yoksun bırakılıyor olması unutulma hakkını istemesi kapsamında kıymetlendirebilir. Bu durumunun Basın Özgürlüğünün ihlali sonucunu doğurup doğurmayacağı ise olay, olayın yeniliği ve kişinin üzerindeki tesirine nazaran belirlenmelidir. Gerçekten bu sübjektif kriterler ışığında unutulma hakkı, kamunun haber alma hürriyeti ve Basın Özgürlüğünün ihlali sonuçlarını doğurduğu ölçüde kullanılamayacaktır.

Hakikaten AYM’nin A. Alp ve Ş. Alp kararında…Haberlerin yayın tarihi üzerinden geçen müddet ile haklarında haber yapılan bireylerin kimlikleri de dikkate alındığında haberin yeniliğini ve kamuoyu ilgisini yitirdiği söylenemez. Bu bağlamda haberin konusu, içeriği ve birinci yayın tarihi üzerinden geçen mühlet göz önünde bulundurulduğunda toplumsal açıdan haber ve yazıların arşivde çarçabuk ulaşılabilir kılınması için gerekli haber ve bilgilendirme bedelinin devam ettiği, bu bağlamda unutulma hakkı kapsamında değerlendirilmeyi mecburî kılacak koşulların oluşmadığı belirlenmiştir. Sonuç olarak tabir ve basın özgürlükleri ile birlikte halkın haber alma ve bilgiye ulaşma hakkı birlikte değerlendirildiğinde müracaat konusu olayda, söz ve basın özgürlükleri ile kişinin manevi bütünlüğünün korunması hakkı ortasında adil bir istikrarın kurulduğu, derece mahkemesinin takdir yetkisine müdahale etmeyi gerekli kılacak bir durumun bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Hakkın hudutları da bir nevi belirlenmiştir.

Bunun yanı sıra Ferdî Bilgilerin Korunması kapsamında da, Unutulma Hakkı’nın ileri sürülmesi mümkündür. Ferdî Dataları Müdafaa Konseyinin 23/06/2020 tarihli ve 2020/481 sayılı şimdiki kararında; “…; öte yandan unutulma hakkını sağlamaya yönelik olarak data sürece faaliyetinin durdurulması, silme, yok etme yahut anonim hâle getirme ile indeksten çıkarma sürecinden somut olaya nazaran en uygun olan araca karar verilebileceği, çünkü unutulma hakkı, içinde pek çok hakkı barındıran bir üst kavramken, sayılanların bu hakkı tesis etmeye yönelik araçlar olarak ele alındığında Kanunla hedeflenen gayenin gerçekleşmesine de katkı sunulabileceği bedellendirilmektedir.” Denilerek her ne kadar Kanunlarımızda ayrıyeten bir düzenlemeye yer verilmese de şahsî bilgilerin korunması minvalinde unutulma hakkının yerinin olduğu açıkça lisana getirilmiştir.

Sonuç olarak, ‘Unutulma Hakkı’ ayrıyeten bir yasa kapsamında talep edilemese de gerek Anayasa, gerek Türk Uygar Kanunu ve gerekse Ferdî Bilgilerin Korunması kapsamında bireylere tanınmış bir hak olarak ortaya çıkmakta olup, kişilerin hukuk vasıtasıyla kullanabileceği bir haktır.

BEYAZ HABER AJANSI (BHA)

Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir Cevap Yazın

Göz Atın
Kapalı
Başa dön tuşu
%d blogcu bunu beğendi: