Ekonomi

#sabahbulteni – “Aşı” ve “normalleşme”…?

Sabah bültenini yetiştiremediğim için seans ortası fikirlerimi ve notlarımı paylaşmak istedim. Aşılarda ilerleme kaydedildiği bir gerçek. Bu gerçek hem global iktisat hem de global finansal sistem için rüzgârın tekrardan arttan esmesine neden oluğunu görüyoruz. Finansal sistem geleceği evvelden satın aldığı için ekonomilerdeki toparlanmayı, aşılardan gelen olumlu haberlerle, şimdiden fiyatlamalarına yansıtarak bir coşku içinde yükselişine devam ediyor. Birebir coşkunun toplumsal hayata da yansıdığını sanırım hepimiz görüyoruz. Ancak, aşı her ne kadar bir gerçekse global olay sayısının 60 milyonu geçmesi ve virüs nedeniyle 1 milyon 426 bin 843 kişinin hayatını kaybettiği de başka bir gerçek.

Kaydedilen sayılara nazaran Avrupa’da her 17 saniyede bir kişi ABD’de ise her 40 saniyede 1 kişi hayatını kaybediyor. “Şükran günü” beklentisiyle kısıtlamaları gevşetme kanıları içerisinde olan İngiltere ve Fransa’ya karşın Almanya aldığı önlemleri uzatma kararı aldı. ABD’de ise bütün ikazlara karşın Beyaz Saray’ın klâsik şükran günü resepsiyonunu yapacağı bildirildi. Washington Üniversitesi’nin yaptığı bir araştırmaya nazaran ABD’de bir an evvel önlemler alınmazsa hadise sayısı ikiye katlanarak 20 milyonu bulabilir ve virüs kaynaklı vefatlar 140 bin daha artabilir. Dün ABD’de yaşanan günlük can kaybı 2 bin 157’ye yükselmesi başlı başına durumun zati ne kadar kritik olduğunu gösteriyor.

Dün Türkiye’de açıklanan datalarda bir birinci gerçekleşti ve Sn. Koca “açık test politikasına” geçtiklerini söyleyerek artık “semptom göstermeyenleri” de olay olarak saydıklarını belirtti. Sonuç olarak açılanan tabloda 28 bin 351 hadise sayısı yer aldı ve Türkiye günlük hadise sayısında ABD ile Hindistan’dan sonra Dünya’da üçüncü geldi. Şayet, Sn Koca’nın “normal hadise sayısı açıklanan sayının 8 katı” dediği cümlesiyle hareket edersek durumun Türkiye için ne kadar makûs olduğunu anlayabiliriz. Mevt oranlarında yaşanan süratli artış ta durumun vahimliğini destekliyor. Türkiye’nin hemen daha sert tedbirler alması artık bir gerçek. Burada değinmek istediğim asıl mevzu neden açıklanan sayılarda siyaset değişikliği yapıldığıdır. Sn. Erdoğan’ın AB’ye yanaşma sinyali vermesiyle daha mı “şeffaf” olunmak istendi yoksa “nasıl olsa tedbirler var artık daha düzgün sayılar verelim” mi denildiği konusu huzursuz edici. Her iki şartta da açıklanan datalara inanan insan sayısı, Sn. İmamoğlu’nun yaptığı açıklamalardan takviye alarak, olukça az.

Toplumsal hayat bir finansal sistem ya da ekonomik sistem değildir. Toplumsal hayatta evvelce fiyatlama yapamazsınız. Somut adımlar, somut sonuçlar ve somut kanıtlar görmek istersiniz. Bundan dolayı aşı var diye “heyecana” kapılır tedbirleri ve önlemleri elden bırakmamakta yarar var.

Aşının dağıtım stratejisi, kim ne kadar alacak sorusu, taşınabilirlik sorunu ve uzun vade de ne olur bilinmezliği devam ediyor. Kullanılmaya başladığında virüsün mutasyon geçirmesi devam ettiğinden ötürü gerçekte (denekler dışında) başarılı olup olmayacağı bence büyük bir soru işareti. Virüse karşı daha kullanışlı bir ilaç geliştirilmediği taktirde ön görülen “normalleşme” ihtimali de zorlaşıyor. Bunun gerçekleşmesini ben en erken 2022 – 2023 olarak düşünüyorum. Durumlar böyleyken global finansal sistemin her şey bitmiş üzere çok coşkulu fiyatlamalarına dikkat etmek gerekiyor. Daha yeni IBM 10 bin kişinin işine son vereceğini açıklarken Walt Disney 32 bin kişiyi işten çıkaracağını bildirdi. Hava yollarında ise iddia edilen kayıp rekor düzeylerde ve her kestirimde üst taraflı revize olmaya devam ediyor. Bunun yanında kapanan şirketlerin sayısını ve ABD’de işsizlik başvuranların artmaya devam ettiğini de belirtmek isterim.

Gerçek iktisat de durumlar böyleyken global finansal sistem neden rekor kırmaya devam ediyor? S&P500 için maksat fiyatlar 4000$ ile 4300$ düzeylerine çekilmiş durumda ve şirketlerin karlılık oranlarında da artış bekleniyor. Bu durumu “aşılardan” gelen müspet haberler destekleyebilir. Ben biraz daha “kuşkucu” yaklaşma taraftarıyım. FED bilançoyu rekor bir halde büyüterek ve faizleri de %0 düzeyine yakın global finansal sistemin çökmesine pürüz olurken zombi şirketlerin de çoğalmasına neden oldu. MarketWatch’ta yer alan makaleye nazaran ABD endekslerinin %98’ini kapsayan Russell 3000 endeksindeki şirketlerin %12’si zombi tarifine uyarken son 12 ayda bu oran %19’a yükselmiş. Biraz geçmişe dönersek, yatırımcıların yüksek getiri gayeli hareketlerinin finans sisteminde çöküntüye neden olduğunu görebiliriz (teknoloji balonu, 2008 global kriz). Tahvil faizlerinin eksi olup her ihraçta daha da eksi getiriye düşmesinin nedenlerinden biri de budur. Yüksek getiri arayışı yatırımcıların daha da eksi faizler tahvil almalarına bile neden oluyorken neden zombi şirketlerin ayakta kalmasına neden olmasın. Ne de olsa uzun vade de düzelirler beklentisi var. Keynes’in de “uzun vade de hepimiz ölüyüz” cümlesini hatırlatmak isterim. CNN İş Dünyası Endişe & Açgözlülük endeksinin “aşırı açgözlü” ve aşağıda bulunan “Buffet İndikatörüyle” ve “F/K” grafiğinin de “aşırı değerli” sinyallerini vermesi finansal sistemdeki risk fiyatlamasının ne kadar bozulduğunu gösteriyorlar.

image001

image002

Fiyatlamaların elde tutulacak tarafı da var. Biden’ın ABD Başkan’ı seçilmesi global siyasete rahat bir nefes aldıracağı için yatırımcılar Biden ve kabinesini sevdi. Asya fonlarının ABD’ye göre daha âlâ performans göstermelerinin yanında Biden’ın dışında Asya’nın Avrupa ve ABD’ye nazaran virüsle daha düzgün gayret etmesi de var. Aşının iyimserliğiyle değerli madenlerde yaşanan gerileme de olağan karşılanmalı. Ancak, mevcut “bol para” durumundan dolayı çok düşük düzeyleri beklemek kuyruk riski kadar ufak bir ihtimal. Aşıyla birlikte altın yükselişini petrole bırakmış durumda. Toparlanma iyimserliği yükseldiği için petrol fiyatları son günlerde daha stabil hale geldiler. Lakin, bence asıl neden OPEC ve OPEC+ ülkelerinin arz kısıntısına gitmeleri ve bu politikayı koruyacak olmalarıdır.

FED’in 4-5 Kasım toplantı tutanaklarında da virüsün orta vade için risk ögesi olduğu açıkça vurgulanmış. Bir evvelki paragraftaki üzere somut nedenler bulmadan “yukarı istikametli fiyatlama” heyecanına çok kapılmamanın en yeterlisi olduğuna inanıyorum. Emin ki risk alma düzeyi herkese nazaran farklıdır. Bu yazı bir yatırım tavsiyesi olmamakla birlikte strateji güncellemesi hiç değildir. Yalnızca, yapılan “yukarı yönlü” senaryoların birçoklarının “aşı çalıştığı” üzerine kurulduğunu bir defa daha belirtmek istedim.

Can Ilker 

Ekonomist 

Makro Araştırmacı / Stratejist

#sabahbulteni

© 2020 – Burada yayınlanan haberlerin telif hakları Can İlker’e aittir. Müsaade alınmadan kullanılamaz.

YASAL İHTAR: Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Yatırım danışmanlığı hizmeti; aracı kurumlar, portföy idare şirketleri, mevduat kabul etmeyen bankalar ile müşteri ortasında imzalanacak yatırım danışmanlığı kontratı çerçevesinde sunulmaktadır. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, ferdî görüşlere dayanmaktadır. Gerek site üzerindeki gerekse site için kullanılan kaynaklardaki kusur ve eksikliklerden ve sitedeki bilgilerin kullanılması sonucunda yatırımcıların uğrayabilecekleri direkt ve/veya dolaylı ziyanlardan, kar yoksunluğundan, manevi ziyanlardan ve üçüncü şahısların uğrayabileceği ziyanlardan ötürü Can İlker hiçbir formda sorumlu tutulamaz. Telif hakkı sahibi isimler altında açıklanan tüm bilgilerin telif hakları büsbütün hak sahibine aittir.

Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir Cevap Yazın

Başa dön tuşu
%d blogcu bunu beğendi: