Finans

Vatandaş neden dolardan TL’ye geçmiyor?

Döviz kurları, faiz ve yabancıların TL yatırımlarında son iki buçuk aylık periyotta tablo aksine döndü lakin yerlilerin mevduatlarını dövizde tutma eğiliminde şimdi bir değişiklik yok.

Kasımın birinci haftasında 8,57 ile rekor kıran dolar/TL, bugünlerde 7,40 düzeylerinde yer almasına karşın yerlilerin döviz ve altın alımları devam ediyor.

Koç Üniversitesi’nden Prof. Dr. Selva Demiralp ile Merkez Bankası (TCMB) Eski Lider Yardımcısı ve TOBB İktisat ve Teknoloji Üniversitesi öğretim üyesi Prof. Dr. Fatih Özatay, dolarizasyonun iktisat için ziyanlarını ve vatandaşların neden şimdi TL’ye geçmeyi tercih etmediğini anlattı.

ALDATICI SİNYAL GELDİ

8-15 Ocak haftasında yurt içi yerleşiklerin yabancı para mevduatının 514 milyon dolar azalarak tarihi tepe olan 235 milyar 857 milyon dolardan 235 milyar 343 milyon dolara gerilemesi, birinci bakışta “ters dolarizasyon” sinyali olarak algılansa da, bilgilere detaylı bakıldığında bu düşüşün büyük oranda altın fiyatındaki düşüşten kaynaklandığı görüldü.

Euro/dolar paritesindeki ve altının fiyatındaki değişimlerden arındırılıp sabit parite ve fiyatla bakıldığında kelam konusu devirde aslında yurt içi yerleşiklerin yabancı para mevduatı 1,7 milyar dolar artış kaydetmişti.

YABANCI BOZDURDU YERLİ ALDI

6 Kasım 2020 ile 15 Ocak 2021 ortasındaki periyotta yabancılar Türkiye’de, net olarak 1,9 milyar dolarlık pay senedi, 3,1 milyar dolarlık da tahvil (devlet iç borçlanma senedi) satın aldı.

Buna swap kanalından TL varlıklara yaklaşık 12 milyar dolar aşan giriş de eklendiğinde, toplamda 17 milyar dolarlık hareket TL’nin dolar karşısında kıymet kazanmasını da beraberinde getirdi.

Bu harekette en büyük etken, siyaset faizinin bu devirde 675 baz puan artışla yüzde 10,25’ten yüzde 17’ye çekilmesi oldu.

Yerlilerin yabancı para mevduatları ise bu devirde azalmak bir yana 11,1 milyar dolar arttı.

Bankalardaki toplam mevduat için yabancı para hissesi, yüzde 53,7 düzeyinde bulunuyor.

MEVDUAT FAİZİ ARTTI ANCAK TL’YE DÖNÜŞ BAŞLAMADI

Merkez Bankası (TCMB) datalarına nazaran, bankaların ortalama TL mevduat faizi 6 Kasım haftasında yüzde 11,87 iken bu oran 15 Ocak haftasında yüzde 16,12’ye yükseldi.

Aralıktaki tüketici enflasyonunun yıllık yüzde 14,6 olduğu hesaba katıldığında, TL mevduat faizi enflasyonun 1,5 puan üzerinde.

Fakat TL mevduat faizlerinde artış şimdi vatandaşın döviz ve altından TL’ye geçişini beraberinde getirmedi.

MERKEZ BANKASI NE DİYOR?

TCMB’nin 16 Aralık’ta yayımladığı ‘2021 yılı para ve kur politikası’ metninde, dolarizasyon eğiliminin bilakis dönmesi için ön koşul olarak “düşük enflasyon ortamının kalıcı olarak tesis edilmesi halinde” tabiri kullanılmıştı. Enflasyonda düşüş eğilimi ise şimdi başlamış değil. Kelam konusu metinde TCMB, rezervleri artırmak üzere döviz alım ihalelerine başlamak için baktığı kıymetli göstergeler ortasında “yerleşiklerin dolarizasyon eğiliminin aksine dönmesine” de yer vermişti. Metinde ayrıyeten, “Enflasyon kaynaklı finansal oynaklık ve belirsizliğin, hanehalklarını, enflasyondan korunma saikiyle dolarizasyona teşvik ettiği” vurgulanmıştı.

‘ENFLASYONU SORUNU HALLOLMADAN OLMAZ’

Geçmişte ABD Merkez Bankası’nda (FED) ekonomist olarak vazife yapmış olan Demiralp, “Yurt içi yerleşiklerin hâlâ döviz varlıklarına istek etmesi, TL mevduatın uzun vadede dövize nazaran daha çıkarlı olacağına olan inancın yerleşmemiş olduğunu gösteriyor” dedi.

“Burada para siyasetinin kararlılığına dair telaşlar devreye giriyor” diyen Demiralp, şöyle devam etti:

“Çünkü geçmiş deneyimler, kurda bir sakinlik sağlandıktan çabucak sonra, enflasyonist baskılar kalıcı bir formda düşmeden, vaktinden evvel ya da ‘premature’ diyebileceğimiz faiz indirimlerini gösteriyor. Bu kaidelerde maalesef enflasyon gayesi tutturmakta zorlanıyoruz. Enflasyon sorunu hallolmadığı surece vatandaşlar, paralarını uzun vadeli olarak TL varlıklarda tutmanın riskli olacağını düşünüyor.”

S&P’NİN NOT KARARINDA DOLARİZASYON VURGUSU

Milletlerarası kredi derecelendirme kuruluşu Standart & Poor’s’un Türkiye için 22 Ocak’ta açıkladığı kredi notu kararına ait metinde de Türkiye’de şimdi karşıt dolarizasyonun başlamadığına dikkat çekildi. Türkiye’de yurt içi yerleşiklerin dövizden TL’ye geçişinin TCMB’nin eriyen rezervlerinin tekrar artması açısından kıymetli olduğuna dikkat çeken S&P, not artışı ve not düşüşü senaryolarında dolarizasyon eğilimlerine de bir faktör olarak yer verdi.

ZİYANLARI ÇOK

Demiralp, bir iktisatta yerli para ünitesi yerine yabancı para ünitesinin tercih edilmesinin neden olduğu ziyanları da şöyle sıraladı:

“*Dolarizasyon öncelikle kurun istikrar kazanmasını engelliyor.

*Bu da bir taraftan enflasyonist baskıları artırırken öbür taraftan özel bölüm dış borcunu TL bazında yükselterek finansal istikrarı tehdit ediyor.

* Risk primimiz artıyor.

* Banka mevduatlarının dövize geçmesi, para siyasetinin aktifliğini büyük ölçüde sonlandırıyor.”

‘SADECE FAİZ ARTIRARAK ÇÖZÜLEMEZ’

Prof. Dr. Özatay, “Dolarizasyonda geri dönüş o denli kolay değildir. Dünyada örnekleri var. Düzgün işler de yapsanoz çok geç kurtuluyorsunuz” ikazında bulundu.

“Biz yalnızca faiz artırdık, bu süreksiz bir şey. Yalnızca faiz artırarak problemleri çözemezsiniz” diyen Özatay, “Risk primi çok yüksek. Bunu düşürecek topyekun bir programa gereksinim var” dedi.

2001 krizi sonrasında uygulanan programla zıt dolarizasyon yaşandığını hatırlatan Özatay, “İnsanlar döviz kurunun ikide bir sıçramayacağını inanmaları gerekir” tabirlerini kullandı.

Dolarizasyonun zararlarına da değinen Özatay, şu noktalara dikkat çekti:

“* Oburunun parasını tutma gereksinimi, o ülkede işlerin yolunda olmadığını, iktisatta hastalık olduğunu gösterir.

* Dolarizasyon geçmişten gelen bir probleme lakin son yıllarda katmerleşti.

* Para siyasetini zorlaştırıyor.

* Döviz kuru şokuna karşı çok açık hale geliyorsunuz. Örneğin, Trump bir tweet atıyor, ekonominiz şok yaşıyor.

* Borcu olanların yükümlülükleri çok artıyor.”

Emre Deveci/Sözcü

Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir Cevap Yazın

Başa dön tuşu
%d blogcu bunu beğendi: